Inheemse mensen die protesteerden tijdens de VN-klimaatonderhandelingen in Belém, Brazilië, noemden als belangrijkste grieven het spoorwegproject dat van Mato Grosso naar Pará zou lopen en dwars door het Amazone-regenwoud zou gaan.
Voor de landbouwsector zou Ferrogrão, zoals het spoorwegproject heet, een logistieke revolutie betekenen.
Critici zien opnieuw een groot infrastructuurproject dat een bedreiging vormt voor de Amazone en de door president Luiz Inácio Lula da Silva uitgesproken inzet voor het milieu en de rechten van inheemse volkeren ondermijnt.
Wat is het idee achter Ferrogrão?
Brazilië is de grootste exporteur van soja en maïs ter wereld, waarvan een groot deel in Mato Grosso wordt geproduceerd.
Tegenwoordig reist die vracht per vrachtwagen over grote afstanden naar zeehavens in het zuiden of rivierhavens in het noorden.
Al meer dan tien jaar proberen overheden een 933 kilometer lange spoorlijn aan te leggen die de stad Sinop in Mato Grosso moet verbinden met de haven van Miritituba in Pará.
Vandaaruit bereikten de granen en peulvruchten de Amazone en de Atlantische Oceaan.
Wat zeggen voorstanders van het project?
Elisangela Pereira Lopes, technisch adviseur voor de Braziliaanse Confederatie van Landbouw en Veeteelt (CNA), de belangrijkste organisatie van landbouwproducenten in het land, vertelde AFP dat de spoorlijn "essentieel is om het concurrentievermogen van de Braziliaanse landbouwsector te waarborgen."
Mato Grosso, goed voor ongeveer 32 procent van de nationale graanproductie, "heeft een efficiëntere logistieke route nodig om de groei van de sector bij te benen", benadrukte ze.
Volgens Lopes zou de spoorlijn de logistieke kosten voor graanexport met wel 40 procent verlagen. Bovendien zou het wegverkeer en de daarmee gepaard gaande CO2-uitstoot afnemen.
Wat zeggen critici?
Mariel Nakane van het Instituto Socioambiental (ISA) vertelde AFP dat de spoorlijn gevolgen zou hebben voor inheemse gebieden en zou leiden tot ontbossing en territoriale inbreuken.
Ze voegde toe dat de verschuiving van de landbouwsector in het afgelopen decennium naar het goedkoper exporteren van producten via noordelijke rivierhavens, al een transformatie heeft teweeggebracht in de Tapajós-rivier, waar de haven van Miritituba ligt.
"Riviergemeenschappen worden verdreven", klaagde ze. "Ze kunnen in sommige gebieden niet meer vissen, omdat het nu alleen nog maar om havenactiviteiten en binnenvaart gaat. Ze worden overspoeld door de binnenvaartschepen."
Nakane zei dat de bouw van Ferrogrão tot doel heeft om het volume van het goederenvervoer over die route te vervijfvoudigen.
De deskundige vreest dat er een gebrek aan controle zal heersen in gebieden die toch al kwetsbaar zijn voor ontbossing.
Zij betoogde dat de huidige vergunningsprocedures niet toereikend zijn om het bos en zijn bewoners te beschermen.
Nakane wees ook op andere controversiële projecten, zoals de olie-exploratie langs de Equatoriale Marge – waarvan de proefboringen zijn goedgekeurd – nabij de monding van de Amazone-rivier, en de plannen om de BR-319, een belangrijke snelweg in het regenwoud, aan te leggen.
"Het is heel gemakkelijk voor de overheid om te beweren dat ze zich inzet voor de klimaatagenda, maar vervolgens worden deze controversiële projecten onder het tapijt geveegd", zei ze.
Waarom kwam dit ter sprake tijdens COP30?
Terwijl de aandacht van de wereld gericht is op Belém, waar de COP30 plaatsvindt om klimaatverandering aan te pakken, probeerden inheemse gemeenschappen de aandacht te vestigen op hun eisen, waaronder een verbod op Ferrogrão.
De demonstranten zijn ook woedend over een decreet dat Lula in augustus ondertekende en waarin de belangrijkste rivieren in de Amazone, waaronder de Tapajós, worden aangewezen als prioriteit voor vrachtvervoer en de uitbreiding van particuliere havens.
"Dat gaan we niet toestaan, want dit is ons thuis, onze rivier, ons bos", zei Alessandra Korap, leider van de inheemse bevolking van de Munduruku.
“De rivier is de moeder van de vissen.”
Hoe staat het project er nu voor?
Het Braziliaanse milieuagentschap Ibama zei in een verklaring aan AFP dat "het vergunningsproces voor Ferrogrão zich in de beginfase bevindt, met een evaluatie van de ecologische haalbaarheid ervan."
Dat proces werd in 2021 opgeschort door rechter Alexandre de Moraes van het Federale Hooggerechtshof (STF), rapporteur van de zaak, terwijl het hof zich boog over een grondwettelijke klacht tegen plannen om de grenzen van het Jamanxim Nationaal Park in Pará te wijzigen om de aanleg van de spoorlijn mogelijk te maken.
Moraes stond toe dat de zaak in 2023 werd hervat, en de rechtbank begon vorige maand opnieuw met de beoordeling ervan. De rapporteur stemde vóór de voortzetting van het project.
De hoorzitting is momenteel echter opgeschort omdat rechter Flávio Dino meer tijd heeft gevraagd om de zaak te analyseren.
