Aan de oevers van de Tapajós-rivier, waar schepen met soja en mineralen al door visnetten scheuren en dode vissen achterlaten, zien we een glimp van wat zich met Ferrogrão zou kunnen vermenigvuldigen. De 933 kilometer lange spoorlijn tussen Sinop (MT) en Miritituba (PA) wordt gepromoot als een logistieke oplossing, maar in de praktijk betekent dit meer ontbossing, landinvasies en vergiftiging van gebieden en bossen.
Voorstanders beweren dat Ferrogrão de uitstoot zou verminderen ten opzichte van wegtransport. Maar de rekensom klopt niet: cumulatieve effecten – waaronder ontbossing, monocultuurgewassen en pesticiden – laten zien dat het niet voldoende is om simpelweg brandstofsoorten te vergelijken. Studies van de Federale Universiteit van Minas Gerais (UFMG) geven aan dat de getroffen gemeenten 9.8 miljoen hectare aan ongerepte bossen en savannes in handen hebben, die het risico lopen om te worden omgezet in landbouwgrond, waardoor het evenwicht in de stroomgebieden van de rivieren Xingu en Tapajós wordt ondermijnd.
De Munduruku-bevolking voelt deze gevolgen al. In de gebieden Praia do Índio en Praia do Mangue in Itaituba (Pakistan) verontreinigen sojahavens het water en beperken ze de visserij. Als de spoorlijn wordt aangelegd, zou het graantransport langs de Tapajós wel eens zeven keer zo groot kunnen worden, wat dit scenario alleen maar erger zou maken.
Zelfs de economische logica kan dit project niet rechtvaardigen. Onderzoek van de Amazonië 2030 Uit het initiatief blijkt dat de realistische financiële opbrengsten tot zeven keer lager liggen dan begroot, wat betekent dat er meer subsidies door het publiek worden betaald ten gunste van Cargill, Bunge en Amaggi. Bovendien eisen internationale markten traceerbaarheid en nul ontbossing; producten die verband houden met vernietiging zouden kunnen worden geblokkeerd, waardoor de stroom die de agro-industrielobby naar eigen zeggen wil faciliteren, wordt ondermijnd.
Ferrogrão vormt de ruggengraat van een corridor die de Amazone transformeert tot een exportroute voor grondstoffen en Brazilië tot een ondergeschikte rol veroordeelt. Tegelijkertijd komen er meer havens en worden rivieren omgevormd tot waterwegen.
In augustus nam de regering de rivieren Madeira, Tocantins en Tapajós op in het Nationaal Privatiseringsprogramma, waardoor grote bedrijven deze rivieren konden omvormen tot industriële waterwegen. Wat de Tocantins betreft, zijn ze van plan de Lourenção-stroomversnellingen op te blazen, een broedgebied voor vissen en unieke soorten. Dit alles is een flagrante schending van IAO-verdrag 169, dat vrije, voorafgaande en geïnformeerde consultatie garandeert. En aan de vooravond van COP30 in Belém ondermijnt deze terugval de geloofwaardigheid van Brazilië in de wereld.
In deze context zal het Federale Hooggerechtshof op 1 oktober uitspraak doen in de zaak Direct Action of Unconstitutionality (ADI) 6.553 (met betrekking tot de Ferrogrão-route). De beslissing gaat niet alleen over een spoorlijn, maar ook over het handhaven van de grondwet en het vermogen van het land om de druk vanuit de landbouwsector te beperken.
Wetenschap en voorouderlijke kennis waarschuwen dat ontbossing de "stromende rivieren" die regenval in het Midden-Zuidgebied in stand houden, al in gevaar brengt, en dat zonder staand bos geen landbouw kan overleven. En met dode rivieren – als open aders voor de winsten van de agro-industrie – zal elke toekomst en soevereiniteit wegkwijnen.
Maar er bestaan alternatieven. Met landregularisatie, afbakening en het toekennen van landtitels kunnen we een levend bos, bestaansmiddelen en klimaatevenwicht garanderen. In plaats van buitenlandse bedrijven te bevoordelen, moeten we de lokale economie versterken, de productie diversifiëren en waarde hechten aan sociobiodiversiteit. Ferrogrão is geen oplossing. Het is een kortere weg naar de klimaat-, landbouw-, voedsel- en economische ineenstorting van Brazilië.
Alessandra Korap Munduruku, inheemse leider van de Midden-Tapajós, is voorzitter van de Pariri Indigenous Association en winnaar van de Goldman Prize.
Renata Utsunomiya, analist op het gebied van openbaar beleid op het gebied van transport in het Amazonegebied voor de werkgroep Infrastructuur en Sociaal-ecologische rechtvaardigheid, heeft een doctoraat in milieuwetenschappen behaald aan de Universiteit van São Paulo.
