Toen de Ecuadoranen twee jaar geleden stemden om olieboringen in Yasuni National Park te blokkeren, was dat een triomf voor milieuactivisten die een van de meest biodiverse plekken op aarde wilden beschermen. En het paste perfect bij een land dat als eerste de "rechten van de natuur" in zijn grondwet vastlegde en dat delen van het Amazone-regenwoud en de Galápagoseilanden herbergt.
Recente stappen van president Daniel Noboa hebben echter geleid tot grote bezorgdheid bij milieuactivisten en inheemse leiders. Zij stellen dat de groene reputatie van het land – en de bescherming van het maatschappelijk middenveld – aan het wankelen is.
De regering van Noboa heeft besloten het onafhankelijke ministerie van Milieu van het land te ontmantelen. Ze dringt aan op wetgeving die zogenaamd gericht is op het indammen van illegale mijnbouw, maar waarvan critici vrezen dat het non-profitorganisaties zal verwoesten. De Nationale Assemblee, onder druk van Noboa, keurde vorige maand een wet goed die particuliere en buitenlandse organisaties toestaat om medebeheer van beschermingszones Critici zeggen dat dit de bescherming verzwakt en de landrechten van inheemse volkeren bedreigt. En Ecuador heeft net een nieuwe oliedeal met Peru gesloten die de olieboringen in kwetsbare gebieden zou kunnen versnellen.
Natalia Greene, een milieuactivist bij de Global Alliance for the Rights of Nature, zei dat Noboa's besluit om het Ministerie van Milieu onder te brengen bij het Ministerie van Energie en Mijnen de mijnbouw zal versnellen, terwijl Ecuador worstelt met een toename van illegale goudwinning die verband houdt met georganiseerde misdaadZe noemde het ‘alsof je de wolf de leiding over de schapen geeft’.
"De bedoeling van de regering is heel duidelijk: ze wil een machinegeweer van extractivisme zijn", zei ze.
Noboa verdedigde de ministeriële stappen en andere veranderingen als noodzakelijk om kosten te besparen, bureaucratie te verminderen en de financiële crisis in Ecuador aan te pakken. Ambtenaren stellen dat de consolidatie van ministeries de besluitvorming efficiënter zal maken.
Noch het Ministerie van Energie en Mijnen, noch het kantoor van Noboa reageerden op vragen van The Associated Press.
Inheemse rechten in gevaar
In juli tekenden Peru en Ecuador een overeenkomst waarbij het staatsoliebedrijf van Ecuador ruwe olie rechtstreeks aan Petroperu zou verkopen en de reserves van Petroperuano in het zuiden van het Amazonegebied zou verbinden met de Norperuano-pijpleiding in Peru. De boringen zouden in januari 2026 moeten plaatsvinden. Milieuorganisaties zeggen dat de boringen in kwetsbare gebieden versneld kunnen worden, zonder dat dit gevolgen heeft voor de veiligheidsmaatregelen en overleg met inheemse volkeren.
De Peruaanse Achuar-, Wampis- en Chapra-landen hebben het plan in een openbare brief veroordeeld en verklaard dat het de al lang bestaande bescherming zou ondermijnen die vereist dat gemeenschappen worden geraadpleegd voordat projecten op hun grondgebied worden uitgevoerd. Ze waarschuwden dat de pijpleiding al gemiddeld 146 lekkages per jaar veroorzaakt en dat uitbreiding ervan "een ernstige bedreiging zou vormen voor de Amazone en de bestaansmiddelen van de inheemse bevolking".
"Ze zullen al onze rechten om ons grondgebied te betreden en de grondstoffen te winnen die ze willen, schenden", aldus Nemo Guiquita, een Waorani-leider van de Confederatie van Inheemse Nationaliteiten van het Ecuadoraanse Amazonegebied. Ze zei dat inheemse gemeenschappen bang zijn voor een toename van olie- en mijnbouwprojecten in hun voorouderlijke gebieden, die zowel ecosystemen als bestaansmiddelen bedreigen.
"De milieubescherming zal verzwakken", zei ze. "Er zal veel ontbossing zijn, verontreiniging van rivieren en vernietiging van het ecosysteem, dat essentieel is voor ons bestaan als inheemse volkeren."
Ricardo Buitrón, voorzitter van de in Quito gevestigde milieuorganisatie Accion Ecologica, merkte op dat de veranderingen slechts enkele maanden nadat de Ecuadoranen hadden gestemd om de olie in de grond van Yasuni te houden, een besluit dat de overheid nog steeds niet volledig heeft gehandhaafd.
"We zijn tientallen jaren teruggegaan", zei hij. "Er wordt prioriteit gegeven aan een ontwikkelingsmodel dat niet zozeer draait om het beschermen van ecosystemen, maar om het maximaal benutten van natuurlijke hulpbronnen."
Vrees dat de voorgestelde wet schadelijk zal zijn voor niet-gouvernementele organisaties
De voorgestelde wet die non-profitorganisaties verontrust, heet formeel de Organieke Wet ter Beheersing van Onregelmatige Kapitaalstromen. Activisten noemen het echter de 'anti-ngo'-wet. Ze stellen dat deze wet zware lasten zou kunnen opleggen aan non-profitorganisaties en velen zou kunnen dwingen hun deuren te sluiten.
De maatregel geldt voor meer dan 71,000 organisaties in het hele land en geeft hen zes maanden de tijd om zich opnieuw te registreren bij de overheid, gedetailleerde financiële gegevens in te dienen en buitenlandse financieringsbronnen openbaar te maken. De overheid stelt dat de wet nodig is om witwassen en politieke destabilisatie te voorkomen. Critici waarschuwen dat de wet dissidenten juist de mond kan snoeren door organisaties onder vergaande controle te plaatsen.
Noboa diende het wetsvoorstel op 29 juli in bij de Nationale Assemblee en gaf wetgevers tot 28 augustus de tijd om actie te ondernemen voordat het automatisch wet wordt.
"Dit is zwaar voor ons geweest", zei Guiquita. "In de praktijk leven inheemse organisaties voornamelijk van donaties en ngo's. De overheid verzwakt ons op alle vlakken."
"Het vormt een bedreiging, omdat ze ons onder elk voorwendsel zouden kunnen ontbinden", zei Buitrón. "Dit herinnert ons aan wat we tien jaar geleden ook al hebben meegemaakt, toen ze probeerden een aantal organisaties in het land te sluiten."
Regionale en mondiale belangen
Kevin Koenig van Amazon Watch, een non-profitorganisatie uit de VS die opkomt voor de rechten van inheemse volkeren en de bescherming van het milieu in het Amazonegebied, zei dat de veranderingen in het land onderdeel zijn van een bredere terugdraaiing.
"We zien een omvangrijk pakket aan regressieve hervormingen die milieubescherming en de garanties voor inheemse rechten terugdraaien en fundamentele burgerrechten zoals de vrijheid van meningsuiting en vergadering bedreigen", zei hij. "Wat dit suggereert, is de enorme expansie van olie en mijnbouw, met name in het Amazonegebied."
Koenig zei dat de veranderingen verontrustende signalen afgeven in de aanloop naar COP30, de klimaattop van de Verenigde Naties die later dit jaar in Brazilië wordt gehouden.
Soortgelijke trends zijn te zien in Peru en El Salvador, waar de overheid het toezicht op het milieu beperkt houdt, en in Brazilië, waar de vergunningverlening voor projecten in het Amazonegebied is afgezwakt.
Mobiliserende weerstand
Groeperingen uit het maatschappelijk middenveld mobiliseren zich tegen de veranderingen. Greene zei dat organisaties de Asamblea Nacional Socioambiental, een nationale coalitie van milieu- en sociale bewegingen, nieuw leven hebben ingeblazen en juridische procedures, demonstraties en oproepen bij internationale instanties plannen.
Velen vrezen dat de rol van Ecuador als wereldwijde groene pionier aan het uithollen is.
"Onze enige misdaad hier is het beschermen van ons grondgebied, het beschermen van onze tradities, het beschermen van onze manier van leven", aldus Guiquita.
