Van het Amazone-regenwoudstadje Puyo tot de gangen van het Congres en de straten van Quito, klonken vorige week de kreten van “¡Sí a la vida! ¡Sí a Yasuní!” door heel Ecuador toen de Waorani de verjaardag vierden van de historische stemming van het land om fossiele brandstoffen in de grond te houden en de regering bekritiseerden omdat deze de deadline van een jaar om alle olie-activiteiten te beëindigen niet had gehaald.
Ruim een jaar geleden stemde bijna 60% van de bevolking van Ecuador voor een referendum om meer dan 700 miljoen vaten ruwe olie permanent in de grond te houden. Het is de eerste keer dat een land zijn plannen voor olie-uitbreiding laat varen en de bestaande productie voortijdig stopzet, laat staan van een exporteur waar de olie-inkomsten ongeveer 6% van het BBP van het land bedragen.
De regering kreeg van het Constitutionele Hof een jaar de tijd om de ‘geleidelijke en ordelijke’ sluiting van de putten, de ontmanteling van de infrastructuur en de sanering en restauratie van het gebied van de olievelden Ishpingo, Tambococha en Tiputini (ITT) in de concessie van Blok 43 langs de afgelegen oostelijke rand van het Yasuní Nationaal Park uit te voeren.
Maar in de loop van het jaar probeerden president Daniel Noboa en zijn regering de uitvoering van de wil van de kiezers uit te stellen en de ruwe olie te laten stromen. Toen de deadline van 31 augustus, opgelegd door het volksreferendum, naderde, was Noboa's enige actie het uitvaardigen van een uitvoerend decreet om een interdepartementaal comité op te richten – negen volledige maanden na de referendumresultaten – om toezicht te houden op het ontmantelingsproces, met uitsluiting van de deelname van de inheemse Waorani-bevolking die daar woont.
Geconfronteerd met deze opzettelijke inactiviteit en flagrante schending van hun recht om deel te nemen aan beslissingen die hun voorouderlijke land aangaan, sloegen de Waorani alarm. Ze riepen de noodtoestand uit in hun gebied en begonnen zich te organiseren.
Op 20 augustus, de eerste verjaardag van de stemming, mobiliseerde de Nationale Vereniging van Waorani van Ecuador (NAWE) zich naar Quito. Daar protesteerden ze samen met de nationale inheemse federatie CONAIE en maatschappelijke organisaties voor het Ecuadoraanse ministerie van Energie. Ze veroordeelden het feit dat de regering de deadline niet had gehaald.
De Waorani hielden vervolgens de eerste Yasuní Summit in de junglestad Puyo om hun visie uiteen te zetten voor de implementatie van de resolutie en een actieplan van 100 dagen. Meer dan 300 mensen deden mee, waaronder frontliniegemeenschappen uit het noordelijke Amazonegebied van Ecuador, Peru en Bolivia, die uit de eerste hand verslag deden van de verwoestende impact die de olie-industrie heeft gehad op de ecosystemen en de gezondheid van de volkeren in het Amazonegebied.
Op de laatste dag van de top besloten de Waorani om hun plan voor de “sluiting, ontmanteling, ecologische restauratie en sociale reparatie van Yasuní” aan het Constitutionele Hof, de regering en de nationale en internationale gemeenschap voor te leggen.
Het plan beschrijft een reeks onmiddellijke acties voor de eerste 100 dagen na het verstrijken van de deadline, en langetermijnacties om de sluiting en sanering van de meer dan 240 putten in Blok 43 te bereiken. Hun eisen omvatten de noodzaak voor de overheid om het proces van het sluiten van de putten te plannen met de deelname en raadpleging van de Waorani-gemeenschappen en andere getroffen inheemse nationaliteiten, een boekhouding uit te voeren van alle milieuaansprakelijkheid en schade, te stoppen met het gebruik van verdeel-en-heers-tactieken tussen gemeenschappen, en nieuwe bronnen van werkgelegenheid te bieden voor het herstel van de getroffen gebieden.
Als reactie op deze druk werd de regering gedwongen om de Waorani uit te nodigen om deel te nemen aan de inaugurele vergadering van het interagency committee op de vooravond van de Yasuní Summit. En op de eerste dag van de summit, de overheid heeft uiteindelijk de eerste van 247 putten gesloten in de ITT-velden – een symbolisch gebaar dat de wens onderstreept om de sluiting van de put te rekken totdat de laatste druppel ruwe olie eruit is geperst.
De regering en Petroecuador verzoeken de rechtbank om een hoorzitting om de termijn voor de uitvoering van het referendum te verlengen tot vijf jaar, waardoor veel van de waterputten “natuurlijk kunnen afnemen”, wat in strijd is met de uitdrukkelijke wil van de kiezers en de Tagaeri en Taromenane – twee nomadische inheemse volkeren die geïsoleerd in het park leven – in groot gevaar brengt.
De Waorani toen gingen de straat op in Quito, buiten het Constitutionele Hof om de rechtbank te verzoeken dat hun actieplan in aanmerking wordt genomen bij het evalueren en monitoren van de naleving van het referendum, dat hun deelname aan elke hoorzitting of elk bezoek dat de rechtbank gaat uitvoeren, wordt gegarandeerd, dat de niet-naleving van de deadline door de regering wordt bekendgemaakt en dat de verantwoordelijken worden geïdentificeerd, en dat er onmiddellijke herstelmaatregelen worden gelast, waarbij ook zij betrokken zijn.
Nadat ze hun petitie bij de rechtbank hadden ingediend, marcheerde de delegatie van Waorani – velen op blote voeten – over de brandende stoepen van Quito naar het Congres, waar ze zich bij het Congres voegden. Parlementariërs voor een fossielvrije toekomst, een netwerk van 800 wetgevers uit 95 landen, die opriepen tot een volledige, eerlijke en gefinancierde uitfasering van fossiele brandstoffen en de overgang naar hernieuwbare energiesystemen. Het evenement, waaraan vertegenwoordigers van het parlement van Ecuador deelnamen, evenals vertegenwoordigers van Brazilië, Colombia en Bolivia, lanceerde een officieel onderzoek naar de eliminatie van fossiele brandstoffen in de Amazone, dat aan alle partijen zal worden gepresenteerd op COP30.
De burgers van Ecuador hebben geschiedenis geschreven door te stemmen om fossiele brandstoffen in de grond te houden, waarmee ze de eerste dergelijke benchmark ter wereld hebben ingesteld in de dringende poging om fossiele brandstoffen geleidelijk af te schaffen. Maar het falen van de overheid om het referendum te implementeren schept een gevaarlijk precedent, wat impliceert dat overwinningen bij de stembus, in de rechtbanken of in campagnes niet leiden tot de tastbare verandering die nodig is voor gemeenschappen of het klimaat.
At Amazon Watch, we hebben eraan gewerkt om sinds 2003 gestopt met boren in Yasuní, toen we samenwerkten met lokale bondgenoten zoals Acción Ecológica om de initiële investeringen in de ITT-velden door bedrijven als Chevron, Occidental Petroleum en Exxon te dwarsbomen.
We hebben in 2007 samengewerkt met het Ministerie van Buitenlandse Zaken toen de Ecuadoraanse regering lanceerde het baanbrekende Yasuní-ITT-voorstel om de olie in de grond te houden in ruil voor de helft van de inkomsten die het land misloopt, en we hebben de inspanningen van het maatschappelijk middenveld gesteund om Verzamel handtekeningen om in aanmerking te komen voor een referendum nadat de regering opnieuw toestemming gaf voor het boren.
Nu, ruim twintig jaar later, bieden we NAWE juridische, communicatie- en campagneondersteuning. Bovendien blijven we ons inzetten om fossiele brandstoffen voor altijd in de grond onder Yasuní te houden en het recht van de Waorani te verdedigen om deel te nemen aan het sluitings- en saneringsproces en om te beslissen wat er in hun gebieden gebeurt.
De inzet kan niet hoger zijn, voor de Waorani en de wereld. Onderneem nu actie, steun NAWE en vraag de regering van Ecuador om verantwoording!
